Park Akademicki dawny kompleks cmentarny

Spacerując wzdłuż Traktu Konnego, z Wrzeszcza w kierunku Aniołek, po prawej stronie mijamy Park Akademicki, będący dawnym kompleksem cmentarnym. Mieściły się tu cmentarze pod wezwaniem św. Mikołaja i Kaplicy Królewskiej (1893-1956), św. Katarzyny (1870-1955), Najświętszej Marii Panny (1901-1956), św. Józefa i św. Brygidy (1815-1956). Na terenie parku zachował się  oryginalny układ zadrzewienia przy alejach cmentarnych.

Cmentarze funkcjonowały aż do końca II wojny światowej i również przez pewien czas później. Jednak już w latach 40. pojawiły się głosy domagające się ich likwidacji. Bardziej merytoryczne wskazywały na to, że tak ogromny kompleks cmentarny w środku miasta nie ma racji bytu, a większością grobów nikt się już nie będzie zajmował. Mniej merytoryczne żądały usunięcia z polskiego Gdańska grobowych pomników opisanych w znienawidzonym języku, literami, których kształt większości Polaków kojarzył się jednoznacznie. Cmentarze popadały w ruinę. Wspaniałe niejednokrotnie grobowce znanych gdańskich rodów, w niczym nie ustępujące swoim odpowiednikom na Powązkach, czy innych cmentarzach uznanych zgodnie za zabytkowe, były dewastowane, rozkradane - stopniowo znikały. Szczątki pochowanych tam ludzi nie zostały ekshumowane.

Na skraju parku, przy samej Wielkiej Alei stoi domek, który dawniej pełnił rolę kaplicy cmentarnej, po wojnie został zaadoptowany na budynek mieszkalny.

W głębi parku znajduje się otwartę w maju 2006 roku, Lapidarium Nekropolii Gdańskiej. Można tam znaleźć piękne, stare płyty nagrobne z dawniej istniejących cmentarzy znajdujących się na terenie Wrzeszcza.  W otoczniu lapidarium rozmieszczone są stare, kamienne, okazałe płyty nagrobne z czytelnymi datami z lat np. 1844, 1877 jak również mniejsze szczątki nagrobków, które zachowały się do okresu budowy tego lapidarium i zostały odnalezione w różnych miejscach. Wśród większych i mniejszych kawałków nagrobków z dawnych cmentarzy umieszczone zostały również fragmenty okazałego konnego obeliska cesarza Wilhelma, który stał kiedyś w Dolnej Oruni. Potłuczone fragmenty nagrobków po barbarzyńsku wkomponowano w otaczające park murki.

W centralnej części lapidarium na głazie umieszczona jest tablica z napisem: gyddanyzc - najstarsza znana pisownia miasta Gdańska pochodząca z "Żywota Świętego Wojciecha" - w której to książce opisamo podróż do Prus 997 r.

Dzisiejszy Park Akademicki to piękny teren, pełen starych drzew, zaskakująco zaciszny, biorąc pod uwagę sąsiedztwo z przelotową trasą Alei Zwycięstwa. Kiedy widzi się zakochane pary spacerujące po parku czy zasiadające w cieniu drzew, pod którymi spoczywają doczesne pozostałości tych, którzy kiedyś żyli, kochali, spacerowali, aż wreszcie zakończyli ziemską wędrówkę właśnie tam, gdzie jest teraz park, przychodzi do głowy myśl, że tak chyba właśnie być powinno. Ludzie przychodzą i odchodzą, a Gdańsk, mimo że różnie mogło być, trwa.

Poniżej zdjęcia z mojego ostatniego spaceru. Wydaje mi się, że jeszcze pare lat temu fragmenty nagrobków w murku okalającym park były lepiej widoczne, teraz murek jest bardzo porośnięty mchem. Ale udało wypatrzeć mi się dwa kawałeczki.

Stare nagrobki

Fragment płyty nagrobnej w murku

Dawna kaplica cmentarna

Kamień z napisem: gyddanyzc

Dawny Cmentarz ewangelicki na Ujeścisku

Ujeścisko to nie tylko, jak się wiekszości się kojarzy, osiedla nowowybudowanych bloków. Pierwsza wzmianka o Ujeścisku pochodzi z roku 1454. Nad stawem przy ulicy Warszawskiej, znajduje się Stare Ujeścisko, wraz z dawną wiejską zabudową.

Ale dziś o nieistniejącym Cmentarzu ewangelickim, który działał w latach 1648-1961.  Po II wojnie światowej został zdewastowany a następnie zamknięty. Zajmował powierzchnię 1,20 ha, założony na planie prostokąta. Część cmentarza zniszczono podczas modernizacji ulicy Cedrowej, przez poprowadzenie chodnika oraz kanalizacji. Był to przykościelny cmentarz z kaplicą wsi Ujeścisko. Kościół św. Jerzego z 1663 został zniszczony w 1945 roku. Podczas walk w marcu 1945 hitlerowcy umieścili we wnętrzu kościoła pojazd pancerny, w efekcie czego budynek został zniszczony salwą artyleryjską atakujących oddziałów sowieckich. Świątyni nie odbudowano, do dziś zachowała się jedynie plebania, pochodząca z 1867 roku (obecnie przychodnia zdrowia).

Na cmentarzu zostali pochowani między innymi polscy żołnierze, którzy polegli w czasie walk o Gdańsk w roku 1807. Wśród żołnierzy spoczywa między innymi pułkownik Antoni Parys, dowódca 3. batalionu 10 Pułku Piechoty Księstwa Warszawskiego.

Aktualnie na dawnym cmentarzu pozostało niewiele. Zachowły się resztki dawnego drzewostanu, ślady po dawnych alejach, zdewastowane fragmenty nagrobków i fundamenty krypty. 

W 2008 roku Miasto Gdańsk ufundowało pamiątkową tablicę z czarnego marmuru, informującą o dawnym cmentarzu. Przyjęto koncepcję rewaloryzacji terenu. W ostatnich latach cmentarz został uporządkowany, płyty odkopane i ładnie wyeksponowane, zasadzono kwiatki. Wszystko wygląda naprawdę pięknie i wprawia w zadumę. 

Szkoda tylko, że to wszystko z inicjatywy pewnej gdańszczanki a nie władz miasta. 

Cmentarz żydowski we Wrzeszczu

W XVIII wieku we Wrzeszczu - ówcześnie oddzielnej wsi - osiedlili się Żydzi, którzy nie mogli zamieszkać w granicach miasta Gdańska. Cmentarz żydowski (Israelitischer Friedhof) został usytuowany w południowej części osady w sąsiedztwie dworu Święta Studzienka, w paśmie wzgórz morenowych, na Królewskim Wzgórzu. Cmentarz został mocno zdewastowany podczas wojen napoleońskich w 1813 roku przez żołnierzy rosyjskich. Do 1823 roku cmentarz został zamknięty, następnie przeprowadzono prace renowacyjne i powiększony cmentarz ponownie otworzono. Był czynny do stycznia 1939 roku, kiedy to na mocy umowy wymuszonej przez nazistowski Senat Wolnego Miasta Gdańska teren na Królewskim Wzgórzu został sprzedany, następnie w 1942 roku cmentarz został zamknięty przez władze nazistowskie. Formalne zamknięcie nastąpiło dopiero w 1946 roku.

Nekropolia posiadała kształt nieregularnego wieloboku, o powierzchni 0,35 hektara. Obecnie przez jej środek prowadzą schody, przy których zachowały się obudowy grobów wykonane z cegieł. Na terenie cmentarza znajduje się kilka fragmentów macew. Bardzo trudno jest znaleźć pozostałości nagrobków, ponieważ są poprzewracane i leżą zhańbione w krzakach. Cmentarz nie jest ogrodzony, jest częścią pobliskiego lasu.

Nieczynny Cmentarz Katolicki Nowy

Idąc z Chełmu na teren MOSiR-u na Biskupiej Górce mijam zielony teren, skwerek, z alejkami i drzewami. Pewnie nie wszyscy o tym wiedzą, ale jest to teren nieczynnego Cmentarza Katolickiego. Powstał w roku 1831 jako cmentarz komunalny dla ofiar cholery, następnie katolicki. Na początku XX wieku , po powiększeniu jego granic zajmował działkę o powierzchni 2,1 ha, o kształcie zbliżonym do litery L. Został zamknięte niedługo po wojnie, 21.11.1946 roku. Nie zachowały się żadne nagrobki.W 1966 został przerobiony na park. Chociaż do parku to mu daleko, brakuje tam ławek, śmietników itp. Teren generlanie jest bardzo zaniedbany. Nie jest to też jedyny cmentarz, który po zamknięciu pełni funkcję parku. Przykre jest to, że pamięć o pochowanych w tym miejscu ludziach umrze. Za parę lat przechodzący tam ludzie nie będą mieli świadomości o tym, że przechodzą przez teren cmentarza. Szkoda, że nikt nie pomyślał aby postawić tu tablicę informacyjną tak jak to zrobiono przy Wielkiej Aleji, na Stogach czy przy Lidlu we Wrzeszczu.

Cmentarz żydowski na Chełmie

Cmentarz żydowski na Gdańskim Chełmie jest jednym z najstarszych w Europie. Został założony w połowie XVI wieku, w źródłach pisanych pierwsza wzmianka pojawia się z 1694 roku. Cmentarz nie ucierpiał podczas II Wojny Światowej. Został zamknięty w roku 1956. W latach 60. i 70. został zniszczony przez wandali, do tego stopnia, że wykopywano zwłoki w poszukiwaniu złota. W roku 1984 został wpisany do rejestru zabytków.

Nekropolia znajduje się w paśmie wzgórz morenowych, zajmuje obszar 2,3 ha. Cmentarz nie był tylko miejscem pochówku, ale pełnił również funkcję parku. Kirkut składał się z dwóch tarasów: górnego i dolnego, znajdowały się tam również aleje oraz stawy rybne. Dolny taras bardziej ucierpiał aniżeli górny, który to w latach 2006-2008 został uporządkowany. Stele, czyli macewy skierowane są na wschód, wiąże się to z symboliką Światła. Ze wzgórza rozpościera się widok na Zatokę Gdańską i odbijające się w morzu wschodzące słońce. Zachowało się około 240 nagrobków, z czego najstarszy pochodzi z 1841 roku. Macewy na gdańskim Chełmie nie posiadają bogatej ornamentyki. Przeważnie można na nich spotkać motywy roślinne i inskrypcje w języku hebrajskim oraz niemieckim. Na dolnym tarasie znajduje się ohel wybudowany w stylu neonomańskim. Grobowiec jest niestety bardzo zniszczony.