Parafia Podwyższenia Krzyża Świętego w Gdańsku

Po zakończeniu II wojny światowej do Gdańska napływała ludność z różnych części Polski oraz z kresów. Ludność osiedlała się w różnych częściach miasta, między innymi na Gdańskim Chełmie. Mieszkańcy jednak nie mieli swojego kościoła, przez co na msze święte byli zmuszeni uczęszczać do kościołów w pobliskich dzielnicach (Orunia - pw. św. Ignacego, Śródmieście - pw. Chrystusa Króla, Emaus - pw. św. Franciszka z Asyżu). W związku z tym, że Chełm leży na wzniesieniu, zimą dojście do kościołów w innych dzielnicach było utrudnione. Mieszkańcy zwracali się do władz kościelnych z prośbą o utworzenie parafii na Chełmie. W czerwcu 1947 roku księżą pallotyni otrzymali zgodę na Zarządu Miejskiego na remont i adaptację zniszczonej kaplicy cmentarnej na starym cmentarzu katolickim przy ulicy Obrońców Londynu (dzisiejszej ul. Wronki). Co niedzielę była odprawiana tam jedna msza święta.

Nazwa parafii jest związana właśnie z cmentarną kaplicą. Podczas oględzin, w zalanych podziemiach, znaleziono trzymetrowy dębowy krzyż z wyrzeźbioną w drewnie figurą Jezusa. Znaleziony krzyż pochodził z kaplicy Wojskowej Składnicy Tranzytowej na Westerplatte. Do dziś nie wiadomo w jaki sposób krzyż dostał się na Chełm. Mieszkańcy Nowego Portu żądali zwrotu krzyża, twierdząć, że przed wojną znajdował się na terenie parafii pw. św. Jadwigi z Nowego Portu.

Nieczynny Cmentarz Katolicki Nowy

Idąc z Chełmu na teren MOSiR-u na Biskupiej Górce mijam zielony teren, skwerek, z alejkami i drzewami. Pewnie nie wszyscy o tym wiedzą, ale jest to teren nieczynnego Cmentarza Katolickiego. Powstał w roku 1831 jako cmentarz komunalny dla ofiar cholery, następnie katolicki. Na początku XX wieku , po powiększeniu jego granic zajmował działkę o powierzchni 2,1 ha, o kształcie zbliżonym do litery L. Został zamknięte niedługo po wojnie, 21.11.1946 roku. Nie zachowały się żadne nagrobki.W 1966 został przerobiony na park. Chociaż do parku to mu daleko, brakuje tam ławek, śmietników itp. Teren generlanie jest bardzo zaniedbany. Nie jest to też jedyny cmentarz, który po zamknięciu pełni funkcję parku. Przykre jest to, że pamięć o pochowanych w tym miejscu ludziach umrze. Za parę lat przechodzący tam ludzie nie będą mieli świadomości o tym, że przechodzą przez teren cmentarza. Szkoda, że nikt nie pomyślał aby postawić tu tablicę informacyjną tak jak to zrobiono przy Wielkiej Aleji, na Stogach czy przy Lidlu we Wrzeszczu.

Cmentarz żydowski na Chełmie

Cmentarz żydowski na Gdańskim Chełmie jest jednym z najstarszych w Europie. Został założony w połowie XVI wieku, w źródłach pisanych pierwsza wzmianka pojawia się z 1694 roku. Cmentarz nie ucierpiał podczas II Wojny Światowej. Został zamknięty w roku 1956. W latach 60. i 70. został zniszczony przez wandali, do tego stopnia, że wykopywano zwłoki w poszukiwaniu złota. W roku 1984 został wpisany do rejestru zabytków.

Nekropolia znajduje się w paśmie wzgórz morenowych, zajmuje obszar 2,3 ha. Cmentarz nie był tylko miejscem pochówku, ale pełnił również funkcję parku. Kirkut składał się z dwóch tarasów: górnego i dolnego, znajdowały się tam również aleje oraz stawy rybne. Dolny taras bardziej ucierpiał aniżeli górny, który to w latach 2006-2008 został uporządkowany. Stele, czyli macewy skierowane są na wschód, wiąże się to z symboliką Światła. Ze wzgórza rozpościera się widok na Zatokę Gdańską i odbijające się w morzu wschodzące słońce. Zachowało się około 240 nagrobków, z czego najstarszy pochodzi z 1841 roku. Macewy na gdańskim Chełmie nie posiadają bogatej ornamentyki. Przeważnie można na nich spotkać motywy roślinne i inskrypcje w języku hebrajskim oraz niemieckim. Na dolnym tarasie znajduje się ohel wybudowany w stylu neonomańskim. Grobowiec jest niestety bardzo zniszczony.