Cmentarz żydowski we Wrzeszczu

W XVIII wieku we Wrzeszczu - ówcześnie oddzielnej wsi - osiedlili się Żydzi, którzy nie mogli zamieszkać w granicach miasta Gdańska. Cmentarz żydowski (Israelitischer Friedhof) został usytuowany w południowej części osady w sąsiedztwie dworu Święta Studzienka, w paśmie wzgórz morenowych, na Królewskim Wzgórzu. Cmentarz został mocno zdewastowany podczas wojen napoleońskich w 1813 roku przez żołnierzy rosyjskich. Do 1823 roku cmentarz został zamknięty, następnie przeprowadzono prace renowacyjne i powiększony cmentarz ponownie otworzono. Był czynny do stycznia 1939 roku, kiedy to na mocy umowy wymuszonej przez nazistowski Senat Wolnego Miasta Gdańska teren na Królewskim Wzgórzu został sprzedany, następnie w 1942 roku cmentarz został zamknięty przez władze nazistowskie. Formalne zamknięcie nastąpiło dopiero w 1946 roku.

Nekropolia posiadała kształt nieregularnego wieloboku, o powierzchni 0,35 hektara. Obecnie przez jej środek prowadzą schody, przy których zachowały się obudowy grobów wykonane z cegieł. Na terenie cmentarza znajduje się kilka fragmentów macew. Bardzo trudno jest znaleźć pozostałości nagrobków, ponieważ są poprzewracane i leżą zhańbione w krzakach. Cmentarz nie jest ogrodzony, jest częścią pobliskiego lasu.

Cmentarz żydowski na Chełmie

Cmentarz żydowski na Gdańskim Chełmie jest jednym z najstarszych w Europie. Został założony w połowie XVI wieku, w źródłach pisanych pierwsza wzmianka pojawia się z 1694 roku. Cmentarz nie ucierpiał podczas II Wojny Światowej. Został zamknięty w roku 1956. W latach 60. i 70. został zniszczony przez wandali, do tego stopnia, że wykopywano zwłoki w poszukiwaniu złota. W roku 1984 został wpisany do rejestru zabytków.

Nekropolia znajduje się w paśmie wzgórz morenowych, zajmuje obszar 2,3 ha. Cmentarz nie był tylko miejscem pochówku, ale pełnił również funkcję parku. Kirkut składał się z dwóch tarasów: górnego i dolnego, znajdowały się tam również aleje oraz stawy rybne. Dolny taras bardziej ucierpiał aniżeli górny, który to w latach 2006-2008 został uporządkowany. Stele, czyli macewy skierowane są na wschód, wiąże się to z symboliką Światła. Ze wzgórza rozpościera się widok na Zatokę Gdańską i odbijające się w morzu wschodzące słońce. Zachowało się około 240 nagrobków, z czego najstarszy pochodzi z 1841 roku. Macewy na gdańskim Chełmie nie posiadają bogatej ornamentyki. Przeważnie można na nich spotkać motywy roślinne i inskrypcje w języku hebrajskim oraz niemieckim. Na dolnym tarasie znajduje się ohel wybudowany w stylu neonomańskim. Grobowiec jest niestety bardzo zniszczony.