Zespół mennonicki

U podnóża Biskupiej Górki, nieopodal historycznego Śródmieścia znajduje się XIX wieczny budynek kościoła mennonitów. Kościół został wybudowany w latach 1818-1819.  

Halowy kościół założony został na rzucie prostokąta  wejściem głównym przez przedsionek od zachodu. Jego forma jest odzwierciedleniem zasad mennonickiej wiary. Budynek został wybudowany w klacystycznym stylu, nawiązującym do rozwiązań stosowanych w starożytności. Na elewacjach kościoła wprowadzono podziały w postaci jońskich pilastrów. We wnętrzu ważną funkcję konstrukcyjną połniły cztery masywne drewniane kolumny. Dekoracja w budynku ograniczona była do minimum. Jego symetryczne, jednoprzestrzenne wnętrze było niemal pozbawione ozdób. Miało to nie odwracać uwagi wiernych. Kościół podzielony był na strefy dla kobiet oraz dla mężczyzn, do których prowadziły osobne wejścia. Projekt idealnie oddawał założenia mennonizmu - był oszczędny w formie, ale zarazem harmonijny i szlachetny. 

Budynek przetrwał działania II wojny światowej. Zachowała się również neorenesansowa willa zamieszkiwana dawniej przez głównego kaznodzieję zboru oraz ceglany budynek przytułku, w którym zamieszkiwanie biedni i samotni członkowie zboru. Jest to jedyny zachowany w Polsce kompletny zespół zabudoweań służący mennonitom.

Po wojnie mennonici zostali zmuszenie do opuszczenia Gdańska. Budynek kościoła należy teraz do Kościoła Zielonoświątkowego Zboru "Radość Życia".

Schronisko młodzieżowe im. Pawła Beneke

Schronisko powstało w latach 1938-1940 na potrzeby Hitlerjungen. 26 lipca 1938 gauleiter Albert Forster wmurował kamień węgielny, który został zabrany z posesji parafii Chrystusa Króla, pod budowę schroniska. Wstępnie planowano otworzyć schronisko wiosną 1939, jednak pojawiły się problemy z gruntem. Wybuch wojny spowodował kolejne opóźnienia. Zostało otwarte na początku 1940 roku. Było to największe schronisko w Niemczech, mogło pomieścić 500 gości. Adolf Hitler odwiedził schronisko 6 maja 1941 roku. Podczas walk o Gdańsk w marcu 1945 roku wieża służyła jako punkt kierowania ogniem niemieckich okrętów kotwiczących na Zatoce Gdańskiej. 

W budynku przetrwało wiele cennych obiektów wystroju dawnego schroniska. Znajdziemy w nim prawie trzymetrowy piec kaflowy, na którym przedstawiono historię militarną Gdańska. W jednej z sal znajduje się wnęka wyłożona płytkami ceramicznymi, na których przedstawiono miasta należące do Związku Miast Hanzy, najważniejsze gdańskie budowle oraz faune bałtycką. W innym pomieszczeniu można znaleść imponującą panoramę Gdańska, ułożoną z 54 ceramicznych płytek. Podziwiając budynek z zewnątrz warto zwrócić uwagę na 13 granitowych rzygaczy, z których każdy jest inny. Na Północnej ścianie schroniska została umieszczona została figura przedstawiająca Neptuna na koniu morskim, wykonano ją z ciemnobordowej kamionki. W południowo-wschodniej części znajduje się wieża z punktem widokowym na szczycie. Wschodnia ściana wieży ozdobiona jest herbem gdańska z wysuniętych z lica murem cegieł. 

Gdyby obiekt został udostępniony dla zwiedzających, stałby się najwyższym punktem widokowym w tej części miasta. Rozpościera się z niego przepiękny widok na miasto. 

Obecnie znajduje się w nim Laboratorium Kryminalistyczne Komendy Wojewódzkiej Policji.

Reduta Biskupiej Górki i Dawne Koszary

Biskupia Górka to nazwa wzgórza (60,8 m n.p.m.) leżącego na skraju Wyżyny Gdańskiej i górującego nad centrum Gdańska od strony zachodniej. Tutaj chętnie przebywali artyści, aby uwiecznić rozpościerającą się poniżej malowniczą panoramę miasta i Żuław Gdańskich. To położenie sprawiło również, że w wiekach IX-XII istniał tutaj prawdopodobnie gródek strażniczy, a w wiekach XVII-XX Biskupia Górka stanowiła ważne ogniwo w umocnieniach gdańskich. Sama nazwa Biskupiej Górki wywodzi się od właściciela tego terenu w wiekach XIII-XVIII – biskupa włocławskiego. 

Reduta Koszarowa została wybudowana w latach 1828-1833, ulokowano ją na miejscu dawnej fortyfikacji ziemnej, mianowicie „Szańca Szwedzkiego”. Konstrukcję rozwinięto w kształcie trapezu, z trzema skrzydłami głównego budynku koszarowego, na planie rozwartej podkowy. Pośrodku niezabudowanego boku wschodniego wzniesiono czterokondygnacyjny budynek oficerski. Całość zamknięto wolnostojącym murem ze strzelnicami i dwiema bramami z mostami zwodzonymi oraz budynkiem administracyjno-mieszkalnym. W celu dobrej komunikacji z miastem wykonano krytą klatkę schodową wiodącą do podnóża wzgórza oraz mostów na kanale Raduni i fosy wewnętrznego frontu bastionowego przy Bastionie Wijbego.

Pewne prace modyfikacyjne wykonano również przy Reducie Koszarowej. W celu nadania pomieszczeniom głównego budynku koszarowego większych walorów użytkowych w latach dwudziestych (do 1929 roku) usunięto nasyp ziemny z dachu oraz sprzed trzeciej i drugiej kondygnacji. Dawną szeroką fosę zastąpiono węższą z obetonowaną ścianą zewnętrzną.

Na początku drugiej wojny światowej w części pomieszczeń koszarowych reduty utworzono obóz przejściowy dla jeńców wojennych. Przetrzymywano i przesłuchiwano w nim wziętych do niewoli po walkach na Westerplatte szeregowych i podoficerów. Część z nich zamordowano. Brutalnym przesłuchaniom i torturom w kazamatach Biskupiej Górki poddano także obrońców Poczty Polskiej, polskich kolejarzy i niektórych przedstawicieli Polonii gdańskiej. Obóz przejściowy na Biskupiej Górce podlegał Wehrmachtowi, choć funkcjonowała w jego obrębie również placówka gestapo. Istniał do wiosny 1940 roku.

Po zakończeniu drugiej wojny światowej Reduta Koszarowa była wykorzystywana do różnych celów. Mieściły się w niej zakłady dziewiarskie, w latach 80. fabryka chemiczna, następnie planowano otworzenie szkoły przyzakładowej Unimoru. W latach 1999-2016 obiekt był wynajmowany przez Wyższą Szkołę Humanistyczną i został prawie w całości wyremontowany. Budynek Dawnch Koszar pełni funkcję mieszkalną.

Luneta Cafarellego

Na granicy Chełmu i Biskupiej Górki, na styku ulic Lubuskiej i Kolonii Studentów. W zaroślach ukrywa się Luneta Cafarellego. Jest to dzieło obronne, które powstało w epoce napoleońskiej w latach 1811-1813. Zgodnie z zasadą fortyfikowania Francuzi postanowili wzmocnić przedpole zasadniczej linii obrony Biskupiej Górki wysuniętymi lunetami.

Luneta Cafarellego stanowi najbardziej wysunięty na północ element fortyfikacji Biskupiej Górki. Poza czytelnym układem ziemnych wałów zachował się ceglany korytarz.

Kolonia Słoneczna Dolina

Współczesne kolonie: Studentów, Postęp oraz Przyszłość na pograniczu Chełmu i Biskupiej Górki to zespoły dawnych ogródków działkowych, które powstały w okresie międzywojennym. Po I Wojnie Światowej popularna stała się idea niemieckiego lekarza Daniela Schrebera, który propagował pracę fizyczną i ruch w otoczeniu przyrody. Ogrody służyły nie tylko odpoczynkowi, ale były również miejscem legalnego zamieszkania. W latach 20 gdy zniesiono restrykcje budowlane na terenach kontrolowanych dawniej przez armię, pozwoliło to na rozwój osiedli. Przystąpiono do zagospodarowania terenów Biskupiej Górki. Posadzono drzewa, ustawiono ławki, poprowadzono ścieżki spacerowe oraz przygotowano miejsca, z których można było podziwiać Gdańsk oraz morze.

Na Biskupiej Górce powstały cztery kolonie: Szczyt Góry, Ulubiona Cisza, Słoneczna Dolina oraz Przyszłość. Działki miały wielkość około 500m kw. W przydomowych ogródkach uprawiano owoce i warzywa. Po II Wojnie Światowej niektóre kolonie uległy degradacji, gdzieniegdzie na ich terenach powstały większe murowane obiekty. Zdjęcie poniżej przedstawia miejsce, w którym znajdowała się Słoneczna Dolina (dawniej sucha fosa). Została ona całkowicie usunięta. Można jeszcze znaleść pozostałości fundamentów domków, fragment fontanny oraz kamienne schody.

Miejsce jest fantastyczne na odpoczynek. Można przysiąść na pniu zwalonego drzewa, wsłuchać się w śpiew ptaków i patrząc na zieleń pokrywającą wały odetchnąć od zgiełku miasta.

Fortyfikacje Biskupiej Górki

Biskupia Górka często omijana przez turystów skrywa wiele interesujących miejsc.W lasku między Chełmem a Biskupią Górką znajdują się Fortyfikacje. Jest to dzieło koronowe w skład którego, wchodzą trzy bastiony: Zbawiciela, Pośredni oraz Ostroróg. Te dwa pierwsze są dostępne dla wszystkich (po uprzednim wspięciu się na wał), ostatni znajduje się na terenie policji i jest niedostępny dla zwiedzających.

Fortyfikacje powstały w pierwszej połowie XVII wieku na wzniesieniu Biskupiej Górki. Na przestrzeni lat były rozbudowywane i unowocześniane, natomiast ogólny zarys zachował się do dziś.

W roku 1780 Mathias Nathanael Wolff (przyrodnik, astronim oraz jeden z najwybitniejszych medyków gdańskich) założył na Bastionie Ostroróg obserwatorium astronomiczne.

Na szczególną uwagę zasługują dobrze zachowane dwupoziomowe budowle takie jak magazyny broni i amunicji oraz schrony. Pochodzą one głównie z drugiej połowy XIX wieku.

Fortyfikacje przetrwały w tak dobrym stanie zapewne dzięki temu, że miejsce jest trudno dostępne, porośnięte bujną roślinnością. Bastiony ukryte są w wałach, przez co nie widać ich i ktoś kto o nich nie wie, zwyczajnie może ich nie zauważyć. Chciałam jeszcze dodać, że rozpościera się stamtąd piękny widok na Gdańsk.

Bastion Pośredni

Bastion Zbawiciel