IV Dwór

IV Dwór położony przy ulicy Polanki 119 pochodzi z początku XVII wieku. Został wybudowany w tzw. Zajęczej Dolinie, otaczał go park ze stawami i prowadziła do niego aleja lipowa.

Wzmianka o nim według różnych źródeł pochodzi już z 1626 lub 1632 roku. Pierwszym właścicielem, wtedy jeszcze drewnianego dworu był Jan Morgenroth.

W XVIII wieku drewniany dwór, zastąpiła murowana, rokokowa rezydencja, później przebudowana w stylu klasycystycznym.

Na przestrzeni lat posiadłość zmieniała właścicieli, w roku 1732, właścicielem dworu został sekretarz króla szwedzkiego Georg von Wachschläger, który jednocześnie był właścicielem sąsiedniego III Dworu. Następni właściciele to: gdański rajca Jan Losehart (1737 – 1741), burmistrz Gdańska Karol Groddeck (od 1741), Fryderyk von Kempen (1805).

Zamożny Karol Groddeck szczególnie zadbał o posiadłość, która stała się miejscem, gdzie urządzano uczty i bale oraz gdzie spotykali się sławni ludzie. Pałacowe wnętrza zdobiły kosztowne sztukaterie, wytworne stylowe meble, drogocenne dywany oraz stare obrazy znanych malarzy. To z tego obiektu pochodzi piec kaflowy z 1742 r. z herbem rodziny Groddeck, który obecnie jest ozdobą Dworu Królewskiej Doliny we Wrzeszczu. Pozytywne zmiany dotyczyły również parku, w którym można było znaleść malownicze aleje drzew, altany oraz punkt widokowy.

W 1909 r. majątek został przejęty przez Okręgowy Zakład Ubezpieczeń dla Prus Wschodnich. Podczas trwania I wojny światowej w dworze mieścił się lazaret. W okresie II wojny światowej mieściła się tu z kolei szkoła dla dziewcząt, a w 1945 r. urządzono w dawnym dworze szpital dziecięcy, później sanatorium przeciwgruźlicze. Przez pewien czas górna kondygnacja służyła pielęgniarkom jako hotel. W lutym 2014 r. w dawnym dworze wybuchł pożar, który strawił cały dach dworu.

Obecnie budynek jest otoczony płotem, grozi zawaleniem. W ciągu przeszło 6 lat od pożaru nie poczyniono żadnych prac remontowych. Jedynie prowadząca do niego aleja lipowa wraz ze stawami przypomina o dawnych założeniach parkowych.

Poniżej link do mojego starego bloga, w którym znajdziecie fotki z wewnątrz budynku sprzed 8 lat.

http://fotoeksploracja.blogspot.com/2012/05/dzieciecy-szpital-gruzliczy.html

Na dzień dzisiejszy prezentuje się następująco:

Dawny kościół i szpital św. Ducha

Kościół św. Ducha został wybudowany w XIV wieku pomiędzy ulicami U Furty i ulicą Tobiasza. Początkowo była to gotycka kaplica. W roku 1357 przeniesiono do przylegającego do niej budynku, szpital. W XV wieku do kaplicy została dobudowana nawa kościelna, tym sposobem kaplica stała się prezbiterium nowego kościoła św. Ducha. Budynek szpitalny był połączony z nawą kościoła. Południowa ściana mieściła ostrołukowe okna, natomiast po przeciwnej stronie pięć arkad otwierało wnętrze kościoła bezpośrednio na przyległą od północy salę szpitalną. Dzięki temu chorzy mogli brać udział w nabożeństwach. Zespół szpitalno-kościelny pozostawał pod zarządzaniem Krzyżaków, uznawany był więc także za szpital opieki nad starymi i chorymi braćmi zakonnymi. Jedna z legend mówi o tajnym, podziemnym przejściu łączącym kościół z zamkiem krzyżackim. 

Po roku 1382 szpital został przekazany pod zarząd miasta, stając się szpitalem miejskim, ale z prawem do dalszej opieki nad braćmi zakonnymi. Od tego czasu zaczęto przyjmować ludzi chorych i bezdomnych z terenu Głównego Miasta. 

W połowie XVII wieku gdy średniowieczny system hospitalizacji zaczął ulegać zmienie, podopieczni szpitala św. Ducha zostali przeniesieni do całkiowicie nowego budynku szpitalnego, zachowanego jako przytułek dla starców do czasów przedwojennych. Budynek po starym szpitalu został rozebrany dzięki czemu kościół św. Ducha stał się budowlą wolnostojącą. Arkady oraz przebite okna w nawie północnej zostały zamurowane. 

W roku 1945 kościół uległ zniszczeniu, spalił się dach oraz wystrój wnętrza kościoła. Po II wojnie światowej, budynek po remoncie stracił charakter sakralny. Został połączony z nowo wybudowaną szkołą podstawową. Na parterze znajdują się szatnie natomiast na piętrze sala gimnastyczna. Budynek szpitalny został przeznaczony na cale mieszkalne. W jego środkowej części od strony ulicy Szpitalnej znajduje się późnorenesansowy portal z postaciami starca i staruszki. Według legendy są to Anna i Jakub, pensjonariusze szpitala św. Ducha.